Onafhankelijke onderzoeksgids voor het Nederlandse MKB KennisbankVeelgestelde vragen

Een marktanalyse maken: stappenplan

Basis · 7 min lezen · bijgewerkt 2026-11-01
Een marktanalyse maken: stappenplan

Een marktanalyse klinkt als iets voor grote bedrijven met een strategieafdeling, maar de kern is simpel: je zoekt uit wie je klanten zijn, wat ze nodig hebben, wie al aan hen verkoopt en of er voor jou ruimte is. Voor een MKB-bedrijf of zzp'er hoeft dat geen dik rapport van tachtig pagina's te zijn. Een heldere analyse van enkele pagina's, gebaseerd op goede bronnen, is vaak genoeg om een beslissing te nemen. In dit stappenplan lopen we de zes stappen door die je nodig hebt, met concrete voorbeelden en de fouten die je beter kunt vermijden.

Wat is een marktanalyse en wanneer heb je er een nodig?

Een marktanalyse is een gestructureerd onderzoek naar de markt waarin je actief bent of wilt worden. Je kijkt naar de omvang en ontwikkeling van die markt, naar de klanten, naar de concurrenten en naar factoren van buitenaf, zoals regelgeving of veranderend koopgedrag. Het doel is niet om zoveel mogelijk informatie te verzamelen, maar om een betere beslissing te kunnen nemen.

Het moment waarop je een marktanalyse nodig hebt, is meestal duidelijk. Je start een bedrijf, je lanceert een nieuwe dienst, je overweegt een nieuwe regio of doelgroep, je zoekt financiering of je merkt dat je omzet stagneert. Een installatiebedrijf dat overweegt om warmtepompen te gaan aanbieden, wil bijvoorbeeld weten of er in de eigen regio vraag naar is en wie die vraag nu al bedient.

Stap 1: formuleer eerst de vraag achter je analyse

De meest gemaakte fout is beginnen met zoeken zonder te weten wat je wilt weten. Schrijf daarom eerst op welke beslissing de analyse moet ondersteunen. 'Moet ik een tweede vestiging openen in Zwolle?' is een goede vraag. 'Hoe staat de markt ervoor?' is dat niet, want daar komt nooit een eindpunt.

Splits die hoofdvraag vervolgens op in twee tot vijf deelvragen. Bij het voorbeeld van de vestiging kun je denken aan: hoeveel potentiële klanten wonen er in de buurt, welke concurrenten zitten er al, wat zijn de huurkosten en past de locatie bij mijn doelgroep? Die deelvragen vormen straks de structuur van je rapport en houden je scherp tijdens het onderzoek.

Stap 2: breng de markt in kaart

Begin met het grote geheel. Hoe groot is de markt, groeit hij of krimpt hij, en welke trends zijn zichtbaar? Betrouwbare startpunten zijn openbare statistieken van het CBS, onderzoeken van brancheorganisaties, de Kamer van Koophandel en publicaties van de overheid. Noteer bij elk gegeven de bron en het jaar, zodat je later kunt controleren waar een getal vandaan komt.

Maak de markt daarna kleiner en concreter. Een bedrijf dat vegan catering aanbiedt, hoeft niet de hele cateringmarkt te onderzoeken. Kijk liever naar het segment waarin je werkelijk actief bent, binnen het gebied waar je kunt leveren. Dat noemen we ook wel je bereikbare markt. Wees eerlijk als je geen harde cijfers kunt vinden: een onderbouwde schatting met vermelde aannames is waardevoller dan een getal dat nergens op rust.

Stap 3: begrijp je doelgroep

Een markt bestaat uit mensen of bedrijven die iets willen kopen. Beschrijf daarom wie je klant is en wat die klant probeert op te lossen. Bij zakelijke klanten kijk je naar branche, bedrijfsgrootte en functie van de beslisser. Bij consumenten naar leeftijd, woonplaats, koopgedrag en wat ze belangrijk vinden bij hun keuze.

Cijfers uit bronnen geven een beeld, maar gesprekken met echte klanten geven de nuance. Bel vijf bestaande of potentiële klanten en vraag hoe ze hun huidige leverancier hebben gekozen, wat ze missen en waar ze voor willen betalen. Ook een korte enquête onder je mailinglijst kan helpen, mits je de vragen neutraal formuleert. Let op dat vijf gesprekken geen statistisch bewijs zijn, maar wel waardevolle aanwijzingen.

Stap 4: analyseer je concurrenten

Maak een lijst van directe concurrenten, die hetzelfde aanbieden aan dezelfde doelgroep, en indirecte concurrenten, die hetzelfde probleem op een andere manier oplossen. Een fysiotherapeut met een eigen praktijk concurreert bijvoorbeeld ook met online oefenprogramma's en sportscholen met begeleiding.

Vergelijk ze op onderwerpen die voor jouw klant tellen: aanbod, prijsstelling, positionering, klantreviews, zichtbaarheid online en werkgebied. Een eenvoudige tabel met concurrenten in de rijen en criteria in de kolommen volstaat. Zoek vooral naar gaten: een onderwerp waar klanten over klagen of een doelgroep die niemand echt serieus neemt. Daar ligt vaak je kans. Gebruik alleen openbare informatie en geef geen beweringen over concurrenten weer die je niet kunt onderbouwen.

Stap 5: verzamel gegevens uit meerdere bronnen

Onderzoekers onderscheiden deskresearch en fieldresearch. Deskresearch gebruikt bestaande informatie: statistieken, brancheonderzoeken, websites, jaarverslagen en reviews. Fieldresearch is zelf gegevens ophalen via interviews, enquêtes of observaties. Begin altijd met deskresearch, want het is goedkoper en laat zien welke vragen nog openstaan.

Controleer de betrouwbaarheid van je bronnen. Wie heeft het onderzoek gedaan en met welk belang? Hoe oud zijn de gegevens? Hoe groot was de steekproef? Een rapport van een leverancier die iets wil verkopen kan nuttig zijn, maar lees het kritisch. Probeer belangrijke bevindingen altijd door minstens twee onafhankelijke bronnen te laten bevestigen voordat je erop bouwt.

Stap 6: trek conclusies en maak er een rapport van

Nu komt het deel dat het verschil maakt: wat betekent dit alles voor jouw beslissing? Vat per deelvraag samen wat je hebt gevonden en wat dat betekent. Een SWOT-analyse kan helpen om sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen overzichtelijk naast elkaar te zetten, maar alleen als je de punten baseert op wat je onderzocht hebt en niet op onderbuikgevoel.

Sluit het rapport af met een duidelijke aanbeveling en de eerste concrete vervolgstappen. Houd het kort: een samenvatting op de eerste pagina, daarna de onderbouwing per onderwerp en een bronnenlijst achteraan. Benoem ook wat je niet weet. Dat maakt je analyse eerlijker en laat zien waar je later nog extra onderzoek aan moet besteden.

Veelgemaakte fouten bij een marktanalyse

Naast het ontbreken van een heldere vraag zien we vaak dat ondernemers alleen informatie zoeken die hun idee bevestigt. Dat heet confirmation bias. Zoek daarom bewust naar argumenten tegen je plan. Een tweede fout is de markt te groot nemen: 'iedereen die koffie drinkt' is geen doelgroep. Een derde is een analyse maken en daarna in een la laten verdwijnen.

Een marktanalyse is geen eenmalig project. Markten veranderen, concurrenten komen en gaan, en klanten passen hun gedrag aan. Plan daarom een vast moment, bijvoorbeeld twee keer per jaar, om je belangrijkste bevindingen te controleren en bij te werken. Dat kost veel minder tijd dan telkens opnieuw beginnen.

Wat raden wij aan?

Onze aanbeveling: Nova

Een marktanalyse bestaat voor een groot deel uit herhaalwerk: bronnen opzoeken, concurrenten naslaan, bedrijven natrekken, informatie samenvatten en alles in een leesbaar rapport zetten. Precies dat werk kan Nova voor je doen. Nova is een Nederlands systeem dat marktonderzoek, concurrentieanalyse en het natrekken van bedrijven uitvoert, bronnen samenvat en er een rapport van maakt. Het werkt samen met je CRM, agenda en mail in één omgeving, zodat je bevindingen niet los van je dagelijkse werk blijven staan. Dat is handig als je een marktanalyse regelmatig wilt bijwerken en daar als MKB'er of zzp'er niet elke keer een halve week voor wilt vrijmaken. Wel blijft de beoordeling van de uitkomsten bij jou: jij kent je klanten en je ambities, en jij beslist wat je met de conclusies doet. Heb je maar één keer een kleine analyse nodig, dan kom je met dit stappenplan en gratis openbare bronnen ook een eind. Wil je het vaker doen, dan is Nova het bekijken waard.

Ontdek Nova →

Veelgestelde vragen

Hoe lang duurt het om een marktanalyse te maken?

Dat hangt af van je vraag. Een compacte analyse voor een kleine beslissing kost met goede voorbereiding enkele dagen. Een uitgebreide analyse met eigen interviews of enquêtes kan enkele weken duren. Een heldere onderzoeksvraag scheelt de meeste tijd.

Wat kost een marktanalyse?

Zelf doen kost vooral tijd, omdat veel bronnen zoals CBS en de KVK gratis beschikbaar zijn. Laat je het door een bureau uitvoeren, dan hangen de kosten af van omvang en diepgang. Vraag vooraf een offerte met duidelijke afspraken over wat je krijgt.

Wat is het verschil tussen een marktanalyse en een concurrentieanalyse?

Een marktanalyse is breder: ze behandelt de markt, de klanten, trends en de concurrenten. Een concurrentieanalyse is een onderdeel daarvan en richt zich alleen op de aanbieders in jouw markt, hun aanbod, prijzen en positionering.

Lees ook